حسین امامی: بدون شبکه‌ های ماهواره‌ ای ، پیام موبایلی اردوغان به مردم نمی‌رسید

اردوغان رئیس جمهور ترکیه که پرونده‌اش پر از فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی مختلف و دولتی کردن رسانه‌ها و شکایت از روزنامه‌نگاران بسیاری است، در کودتای ۱۶ جولای توانست با همین ابزارها با مردم ارتباط برقرار کند و از آنها بخواهد تا از او حمایت کنند. آیا این شبکه‌های اجتماعی بودند که کودتا را شکست دادند؟ چرا قدرت‌ها با شبکه‌های اجتماعی برخورد دوگانه دارند؟ و آیا این پیروزی بر رفتار اردوغان با رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تأثیری می‌گذرد؟ حسین امامی، دکترای ارتباطات و پژوهشگر رسانه‌های اجتماعی در گفت‌وگو با شفقنا رسانه به این پرسش‌ها پاسخ داده است که در ادامه می‌خوانید:

ترکیه در زمینه‌ی شبکه‌ های اجتماعی بسیار ممنوعیت ایجاد می‌کند ولی در جریان کودتا، اردوغان مجبور شد برای ارتباط با مردم از همین ابزارها استفاده کند و برخی معتقدند همین ابزار باعث شده تا کودتا موفق نشود. آیا شما با این بحث موافق هستید؟

در هر کودتایی، کودتاچی‌ها رسانه ملی آن کشور را در اختیار می‌گیرند و می‌توانند پیام خود را به مردم برسانند. اما در اینجا شبکه اجتماعی فیس تایم نسبت به رسانه‌های جمعی برگ برنده‌ای رو کرد. به عبارتی وقتی رسانه‌های جمعی از دست اردوغان خارج شد و او پیام خود را با استفاده از موبایل و شبکه اجتماعی بیان کرد و از مردم خواست تا به فرودگاه آتاتورک بیایند، نشان داد یک رسانه اجتماعی تا چه حد می‌تواند تأثیرگذار باشد. اما این به‌تنهایی کفایت نمی‌کند. عامل موفقیت اردوغان یک شبکه اجتماعی مثل فیس تایم و یک شبکه ماهواره‌ای مثل CNN ترک است. ممکن بود پیام اردوغان به‌تنهایی با این سرعت منتقل نشود به همین خاطر نقش شبکه‌های اجتماعی را نباید به‌تنهایی دید بلکه شبکه‌های ماهواره‌ای هم به کمک شبکه اجتماعی آمدند.

چرا قدرت‌ها وقتی شبکه‌های اجتماعی به نفعشان است، از آن استفاده می‌کنند ولی در زمان‌هایی مثل بهار عربی یا اتفاقات مشابه، در مقابل این شبکه‌ها می‌ایستند و آن‌ها را محدود می‌کنند. فکر می‌کنید دلیل این برخورد دوگانه چیست؟

با توجه به این که امنیت هر کشوری مهم‌ترین رکن حیات یک کشور یا حکومت سیاسی است، اگر شبکه اجتماعی تهدیدی برای یک حکومت باشد به بهانه‌های مختلف از جمله این که این ابزار، یک ابزار انحطاطی و باعث فروپاشی خانواده و… می‌شود، می‌خواهند ثابت کنند این ابزارها، ابزارهای جنگ نرم دشمن هستند. به عبارتی هر حکومتی بسته به این که این ابزار در خدمت او قرار بگیرد، مثبت است و اگر دشمن بر روی محتوای آن تسلط داشته باشد، ابزارهای جنگ نرم دشمن تلقی می‌شود. بنابراین با توجه به شرایط، این دو مسئله متفاوت هستند و نمی‌توان یک حکم کامل صادر کرد. به نظر من شبکه اجتماعی مانند یک ظرف است که می‌توان هر چه می‌خواهیم در آن بریزیم. بنابراین شبکه اجتماعی یک واسطه و ابزار است و مهم محتوایی است که از طریق آن منتقل می‌شود.

معمولاً در نگاه کسانی که در ترکیه یا کشورهای مشابه محدودیت برای شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند، نوعی عاملیت برای آنها قائل هستند و آن را صرفا ابزار نمی‌داند. نظر شما چیست؟

این ابزار یک محمل است، مثل این که یک شایعه در تاکسی، صف نانوایی و … ایجاد شود و شما بگویید تاکسی‌ها، نانوایی‌ها و … این شایعه را می‌گویند. درحالی‌که این‌ها یک فضا است و افراد در آنجا جمع شده‌اند. نمی‌توان فضا را مقصر مطرح کرد بلکه خصلت فضای مجازی این‌گونه است. اگر بداخلاقی در این شبکه‌ها صورت می‌گیرد، این‌ها واکنشی از زندگی روزمره ماست، چیزی خارج از این نیست و در فضای مجازی خود را بیشتر نشان می‌دهد. به عبارتی فضای مجازی آیینه زندگی واقعی ماست.

در ماه‌های اخیر، آقای اردوغان فشار زیادی به رسانه‌ها آورده و حتی بعضی از روزنامه‌ها را دولتی کرده است. فکر می‌کنید پیروزی اردوغان بر کودتاچی‌ها و سود او از ابزار شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها ممکن است بر رفتار اردوغان نسبت به این ابزارها تأثیرگذار باشد؟

به نظر من شرایط برای مردم ترکیه سخت‌تر می‌شود و تحت‌فشار و محدودیت‌های بیشتری قرار می‌گیرند و فضا بازتر نمی‌شود. اصولاً هر وقت کودتایی رخ‌داده است، آنها بیشتر حواس خود را جمع می‌کنند و محدودیت و نظارت بیشتری اعمال می‌شود. شاید هیچ‌وقت آقای اردوغان به این مسئله فکر نکند که شبکه اجتماعی باعث پیروزی او شده است بلکه احتمالاً معتقد باشد پیام به‌موقع و مدیریت بحران صحیح او باعث موفقیت شده است و نقش شبکه‌های ارتباطی را نادیده می‌گیرد.

به نظر شما به‌صورت کلی چگونه می‌‌توان سوءتفاهم‌های موجود بین مردم و حاکمیت‌ها را درباره استفاده از شبکه‌های اجتماعی برطرف کرد؟

وقتی حاکمیت‌ها با مردم -از جمله در کشورهای جهان سوم- فاصله بینشی دارند، شکافی بین دیدگاه حکام و مردم نسبت به شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌شود یعنی اگر مردم پشتوانه دولت باشند، ابزار شبکه‌های اجتماعی برای آن‌ها فرصت محسوب می‌شود ولی وقتی مردم خلاف یک دولت فکر کنند، باعث تهدید می‌شود. شبکه‌های اجتماعی دماسنجی است که میزان اختلاف دیدگاه مردم و حاکمیت را نشان می‌دهد و می‌توان گفت شبکه اجتماعی به معنای واقعی نماد دموکراسی است و هر کسی می‌تواند صحبت خود را به گوش همه برساند.
منبع: شفقنا رسانه