ضرورت رعایت اخلاق بازنشر در شبکه‌های اجتماعی

امروزه بخش درخور‌ملاحظه‌ای از امور زندگی ما در فضاهای نرم‌افزاری رتق‌وفتق می‌شود. این فضاهای نرم‌افزاری متنوع هم بستر کارهای جدی و هم کسب اطلاع، سرگرمی و ارتباطات هستند. 

به‌عنوان یک کاربر که علایق جامعه‌شناسانه دارد، معمولا وقتی با برنامه‌های نرم‌افزاری یا وب‌سایت‌های کاربردی مانند شبکه‌های اجتماعی یا انواع سرویس‌های کاربردی تحت وب غیرایرانی کار می‌کنم، سعی می‌کنم به‌خصوصیات آنها دقت کنم. منظورم از خصوصیات، امکانات کاربردی نرم‌افزارها و سایت‌ها برای انجام کارها نیست؛ منظورم فکر و ارزش‌هایی است که ناخودآگاه یا عامدانه در پس ذهن طراح بوده و در این برنامه‌ها تعبیه شده است تا تعامل انسان و نرم‌افزار و تعامل انسان و انسان با وساطت این برنامه‌ها را تسهیل، اثربخش و کم‌آسیب کند و در مجموع کیفیت زندگی کاربر و جامعه را بهبود ببخشد. در فرایند این دقت‌نظرها، معمولا به یافته‌های جالبی هم می‌رسیم.

یکی از شبکه‌های اجتماعی محبوب، شبکه اشتراک عکس «اینستاگرام» است که افراد می‌توانند انواع عکس‌های مدنظر خود را در آن بارگذاری کنند و در معرض دید دیگران قرار دهند. افراد عادی تصاویری از زندگی روزمره یا صحنه‌های خاطره‌انگیز زندگی خود، عکاسان حرفه‌ای و خبرنگاران عکس‌های هنری یا خبری‌شان و صاحبان کسب‌وکار تصاویر تبلیغاتی محصولات و خدمات خود را در این شبکه به اشتراک می‌گذارند. بااین‌حال گاه بعضی محتواهای نامناسب هم در‌این‌میان به چشم می‌خورد. این برنامه برای محافظت کاربرانش دربرابر محتواهای نامناسب و آزاردهنده، این امکان را در اختیار کاربر قرار داده است که درصورت مشاهده محتوای نامناسب یا کاربری که محتوای نامناسب نشر می‌دهد، آن را به مسئولان برنامه اطلاع بدهد تا بررسی و در صورت لزوم حذف شود.
امروز وقتی قصد داشتم صفحه‌ای را به‌دلیل محتوای نامناسبش به برنامه گزارش (Report) کنم، متوجه نکته جالبی شدم. در میان گزینه‌های اولیه، من گزینه «این محتوا نامناسب است» (It’s inappropriate) را انتخاب کردم. در ادامه فهرستی شامل گزینه‌های زیر ظاهر شد که باید مشخص می‌کردم محتوای مدنظر مرتبط با کدام یک از این انواع است:
· آزار و اذیت
· مصرف مواد
· نمایش خشونت
· برهنگی و هرزه‌نگاری
· خودآزاری (نظیر محتواهای خودزنی، خودکشی یا اختلالات غذایی [احتمالا منظورش اختلال بی‌اشتهایی عصبی و چیزهایی شبیه آن است])
گزینه‌ها جالب بود و شامل نمایش رفتارهایی بود که به فرد اقدام‌کننده یا دیگری آسیب می‌زد. از دید طراحان این شبکه اجتماعی، عکس و فیلم‌های شامل خشونت، دیگرآزاری و خودآزاری محتواهای نامناسبی هستند که کاربران حق دارند نخواهند خودشان و دیگران آنها را ببینند.
طراحان اینستاگرام با این کار به‌طور ضمنی این پیش‌فرض را تأیید کرده‌اند که مشاهده تصویر اقدامات خشونت‌بار، «دیگرآزارانه» یا «خودآزارانه» برای افراد جامعه مضر است زیرا محتوای سالمی محسوب نمی‌شود و بلکه حاوی قبح‌زدایی، بهنجار جلوه دادن، بدآموزی و ترویج ضمنی چنین اقداماتی است. پژوهش‌هایی وجود دارد که فرضیه طراحان برنامه را رد نمی‌کند. 
این گزینه در اینستاگرام، تصاویر دلخراش خودکشی در ماه‌های اخیر را برایم تداعی کرد که به‌طور بسیار گسترده روی شبکه‌های اجتماعی ایرانی بازنشر می‌شد و اغلب با زیرنویس‌هایی از نوع ابراز نگرانی شدید برای افزایش آمار خودکشی همراه بود! اطلاع‌رسانی‌ای که خود مصداق نقض غرض بود. 
امروزه شبکه‌های اجتماعی فرصتی را فراهم کرده‌اند تا هرکسی بتواند هر محتوایی را در کسری از ثانیه در برابر دید ‌هزاران نفر قرار بدهد. بااین‌حال به نظر می‌رسد «اخلاق» و «مسئولیت اجتماعی» متناظر با این امکانات در بدنه اجتماعی ما هنوز شکل نگرفته است و به صرف وجود امکان «بازنشر و هم‌رسانی» محتواها، هرکسی هر چیزی را بدون توجه به آسیب‌ها و پیامدهای منفی فردی و اجتماعی این محتواها تکثیر می‌کند. به نظر می‌رسد ضروری است این آگاهی ترویج شود همان‌گونه که آلودن محیط‌زیست و آسیب رساندن به اشخاص در دنیای واقعی، حیات فردی و جمعی ما را به خطر می‌اندازند و تبعا اقداماتی غیراخلاقی و غیرمسئولانه‌اند، آلودن فضای مجازی با بازنشر مداوم محتواهای نامناسب و مخرب، زندگی ما، عزیزان ما و همه جامعه را تهدید می‌کند. محتواهای نامناسب (از قبیل آنچه به‌عنوان نمونه، اینستاگرام فهرست کرده است) اگرچه ظاهرا به‌طور فیزیکی به کسی آسیب نمی‌زند، اما هم با تأثیرات روانی و هم با القائات مخرب خود به سلامت جامعه صدمه می‌زند و تک‌تک افرادی که چنین محتواهایی را در فضاهای عمومی بازنشر می‌کنند در برابر این پیامدها مسئول هستند. 

منبع: شرق