۲۹ اسفند، روز ملی شدن صنعت نفت

مروری بر تاریخچه ملی شدن صنعت نفت:
تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت ایران در روز ۲۹ اسفندماه سال ‎۱۳۲۹، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی، اقتصادی و مبارزات مردم ایران برای نجات سرمایه های ملی این مرز و بوم از دست بیگانگان به شمار می رود.
زمانی که اولین چاه نفت در ایران در بیش از یکصد سال قبل در منطقه مسجد سلیمان در استان خوزستان توسط یک شرکت انگلیسی کشف شد، دولت وقت ایران هیچ آگاهی و درکی از این اتفاق مهم نداشت. اما کاشفان آن به خوبی می‌دانستند به چه ثروتی در ایران دست یافته‌اند و پایه‌های استعمار خود در ایران را با قراردادهای استثماری استخراج، تولید و فروش نفت خام ایران بنا نهادند.
شرکت های خارجی سال ها سرمایه مردم ایران را به تاراج بردند و دولت های وقت ایران هیچ گونه تلاش و توجهی برای احقاق حقوق مردم انجام ندادند.
دکتر “محمد مصدق ” بزرگمرد تاریج سیاسی و اقتصادی ایران حرکت بزرگی را در کشور آغاز کرد که سنگ بنای تفکر اقتصاد “بدون نفت” بود.
وی در شهریورماه ۱۳۲۰ و سقوط رضاخان، در انتخابات دوره چهاردهم مجلس وقت، بار دیگر به مجلس راه یافت.
شرایط بین المللی در این دوره، به نحوی بود که کشورهای مختلف به ویژه روسیه، انگلیس و آمریکا با پیشنهادهایی به دولت ایران، خواستار کسب امتیاز نفتی بودند و از آنجا که انگلیس، امتیاز بهره برداری از منابع نفت جنوب کشور را در اختیار داشت، روسها درصدد کسب امتیاز منابع نفتی شمال و آمریکایی ها نیز به دنبال امتیاز نفت، در ایران بودند.
دکتر مصدق که رهبری گروهی متشکل از ‎ ۱۶تن از نمایندگان مجلس چهاردهم را برعهده داشت، در خصوص واگذاری امتیاز نفت به خارجی ها گفت: “به بهانه اینکه به یک کشور نفت داده شده است، نباید به هیچ کشور دیگری امتیاز داد چرا که این دور باطل تمامی نخواهد داشت.”
مصدق در دوارن مبارزات خود برای ملی کردن صنعت نفت، بارها بر این نکته تاکید داشت که ایرانیان باید خود منابع نفتی کشورشان را اداره و بهره برداری کنند.
دکتر مصدق برای مقابله با فشار شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال ایران، قانونی را در این دوره مجلس به تصویب رساند که دولت از مذاکره در مورد امتیاز نفت تا زمانی که نیروهای خارجی در ایران هستند، منع می‌شد.
حرکت ملی شدن صنعت نفت در شرایطی شکل گرفت که ایران بزرگترین تولیدکننده نفت خام خاورمیانه بود و پس از آمریکا، ونزوئلا و شوروی سابق؛ چهارمین تولیدکننده معتبر نفت خام دنیا محسوب می شد. در آن دوران، کل تولید نفت خام ایران، ‎ ۳۲ میلیون تن در سال معادل بیش از یک سوم مجموع تولید نفت خام خاورمیانه ( (‎۹۰میلیون تن در سال بود. از سوی دیگر، ایران ‎ ۹۰ درصد نفت خام مورد نیاز اروپای غربی را در آن دوران تامین می کرد.
بدنبال تلاش های دکتر مصدق برای نجات سرمایه های کشور از دست بیگانگان، دربار پهلوی اجازه نداد وی در دوره پانزدهم مجلس، به مجلس راه یابد. در این دوره هدف عوامل وابسته به انگلیس این بود که قرارداد سال ۱۹۳۳ دوره رضاشاه را به دست دولت ساعد مراغه‌ای و با تصویب مجلس تنفیذ کنند. اما بر اثر فشار افکار عمومی مقصود انگلیسی‌ها تأمین نشد و عمر مجلس پانزدهم به‌ سر رسید.
لذا، نارضایتی انگلیس از حرکت ملی شدن صنعت نفت و تلاش برای برهم زدن این حق خواهی ملت ایران، امری کاملاً طبیعی بود. شرکت نفت انگلیس که به دلیل تاراج منابع نفتی ایران، دارای سرمایه هنگفتی شده بود اکنون منافع خود را در خطر می دید.
گسترش فعالیت‌های سیاسی پس از شهریور ۱۳۲۰ سبب گسترش مبارزات مردم و به ویژه توجه آنان به وضع قرارداد نفت شده بود. دکتر مصدق در مجلس و بیرون از آن این جنبش را که به «نهضت ملی شدن نفت» معروف شد، هدایت می‌کرد.
در انتخابات مجلس شانزدهم با همه تقلبات و مداخلات شاه و دربار، مصدق در دور دوم انتخابات، به مجلس راه یافت و در این دوره طرح “ملی شدن صنعت نفت” به رهبری وی در مجلس تصویب شد.
قانون ملی شدن صنعت نفت در واقع پیشنهادی بود که به امضای همه اعضای کمیسیون نفت در مجلس شورای ملی ایران در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ به مجلس ارائه شد.
کمیسیون نفت، کمیسیونی بود که در اول تیرماه ۱۳۲۹ در دوره شانزدهم مجلس شورای ملی ایران برای رسیدگی به لایحه نفت (معروف به لایحه گس-گلشائیان)تشکیل شد. همین کمیسیون پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت را در اسفند ۱۳۲۹ به مجلس ارائه داد.
سرانجام با تلاش های دکتر مصدق و همراهان وی ، ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در روز ۲۴ اسفند ماه سال ۱۳۲۹ در مجلس شورای ملی مطرح و در روز ۲۹ اسفندماه همان سال به تصویب رسید.
در متن پیشنهاد تصویب شده ، آمده بود: “به ‌نام سعادت ملت ایران و به‌منظور کمک به تأمین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نمائیم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرارگیرد.”
مجلس سنا نیز این پیشنهاد را در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ تصویب کرد و پیشنهاد به قانون تبدیل شد.
انگلیس که با تصویب این قانون منافع خود را در خطر می دیدی، برای جلوگیری از به ثمر نشستن حرکت ملی شدن صنعت نفت، از تمامی شگردهای ممکن استفاده کرد و یکی از این شگردها، تحریم نفت ایران درنیمه اول سال ‎ ۱۳۳۰ با هدف به خطر انداختن ثبات سیاسی و اقتصادی کشور بود.انگلیس به تمام خریداران نفت خام ایران هشدار داده بود که نفت ایران را خریداری نکنند.
اما دولتمردان وقت ایران در ادامه مبارزات خود با تلاش زیاد توانستند بر این حرکت استعمارگر پیر فائق آیند. دکتر مصدق که در آن زمان نخست وزیر بود، برای خنثی کردن توطئه انگلیس و کسب درآمد برای کشور، ترجیح داد نفت خام را با تخفیف به مشتریان بفروشد.
نکته قابل توجه آن است که درآمدی که دولت مصدق با فروش تخفیفی نفت خام و فرآورده نفتی برای کشور کسب کرد دو برابر رقمی بود که “شرکت نفت انگلیس و ایران” بابت فروش سالانه ‎ ۳۱میلیون تن نفت خام به ایران پرداخت می کرد.
اجرای برنامه ریاضت اقتصادی با محوریت عدم اتکا به درآمدهای نفتی و تلاش برای مصرف نفت خام در داخل کشور، اقدام دیگری بود که دکتر مصدق برای خنثی کردن تحریم نفت از سوی انگلیس انجام داد و موفق شد اقتصاد کشور را در آن دوره، سرپا نگاه دارد.
گرچه حرکت ملی شدن صنعت نفت تا حدودی منافع مردم ایران را در قراردادهای نفتی حفظ کرد، اما تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ، تمام قطعات و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت از خارج وارد می شد و پایانی برای حضور شرکت های نفتی خارجی در صنعت نفت ایران متصور نبود.
بسیاری از کارشناسان صنعت نفت براین باورند که هدف مصدق به عنوان بنیانگذار حرکت “ملی شدن صنعت نفت ” مبنی براینکه مردم ایران بر منابع زیرزمینی و روزمینی خود حاکمیت داشته باشند، در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی محقق شد. از آن بابت که نه فقط دولت بر منابع نفت و گاز کشور تسلط یافت ، بلکه اداره آن را نیز نیروهای متخصص ایرانی عهده دار شدند.
نیروهای مومن و متخصص صنعت نفت ایران در طول سال‌های جنگ تحمیلی عراق که تاسیسات نفتی ایران بارها از سوی دشمن بعثی بمباران شد ، نه فقط توانستند با کار شبانه روزی این تاسیسات را سرپا نگاه دارند ، بلکه اجازه ندادند یک روز تولید و صادرات نفت ایران قطع شود.
با پایان جنگ و شروع دوران بازسازی نیز نیروهای توانمند صنعت نفت ایران بودند که تجهیزات آسیب دیده را بازسازی کردند و سبب شدند تولید، فراورش و صادرات نفت خام برای تامین نیازهای مالی کشور جریان داشته باشد.
حضور شرکت‌های ایرانی در طرح‌های بالادستی و پایین دستی صنعت نفت ایران از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون هرروز پررنگ تر شده است. به طوری که اکنون در شرایط تحریم های غرب ، شرکت های داخلی نه فقط توسعه میدان‌های بزرگ نفت وگاز کشور را عهده دار هستند، بلکه بخش عمده تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت را تامین می کنند.

پیام تبریک به مناسبت روز ملی شدن صنعت نفت:

وزیرنفت، به مناسبت روز ملی شدن صنعت نفت (۱۳۹۱):

من از همه کارکنان، متخصصان و فعالان این عرصه ضمن تشکر به جد می‌خواهم که کار خودتان را جهاد فی سبیل‌ ا… بدانید. مقام معظم رهبری «مدظله‌العالی»
پاسداری از صنعت نفت، صیانت از خون شهدا و ایثارگران است.
فرارسیدن روز بیست و نهم اسفند ماه، سالروز ملی شدن صنعت نفت ایران را به همکاران ارجمند در صنعت نفت و عموم ملت شریف ایران اسلامی تبریک و تهنیت عرض می‌نمایم.
صنعت نفت یک بار سال‌ها پیش و با تلاش‌های مجاهدان و مبارزان و دیگر بزرگان فرهیخته‌ای که دغدغه خودکفایی ایران عزیز را در سر داشتند، ملی شد و بر کسی پوشیده نیست که این صنعت پس از پیروزی انقلاب اسلامی، باری دیگر و به معنای واقعی و حقیقی خود ملی شد تا صنعت نفت به عنوان تبلوری از غرور ملی مردم شریف ایران و نمادی از توانمندی‌های علمی و صنعتی جمهوری اسلامی ایران در صحنه گیتی شناخته شود.
اینک که صنعت نفت به عنوان امانتی مغتنم و ارزشمند به دست ما سپرده شده است، پاسداری از این صنعت، پاسداری از انقلاب و حفظ آن و خون شهدای هشت سال دفاع مقدس، ایثار ایثارگران و جانبازان و آزادگان محسوب می‌شود و از این منظر ضرورتی صدچندان می‌یابد.
شرایط امروز کشور، فرصت مناسبی را برای ظهور توانمندی‌های صنعت نفت و صنایع داخلی فراهم آورده و بی‌شک لازم است همه براساس وظیفه شرعی و ملی با همدلی در کنار هم تلاش نماییم تا با جهاد اقتصادی آینده‌ای بهتر را برای ایران اسلامی رقم زنیم.
در پایان در آستانه فرارسیدن سال جدید، سالی همراه با صحت و سلامت را برای هموطنان شریف آرزومندم و توفیق و نصرت الهی را برای کلیه کارکنان و خدمتگزاران به نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران مسئلت دارم.

پیام مدیرعامل سازمان منطقه ویژه انرژی پارس به مناسبت روز ملی شدن صنعت نفت (۱۳۹۱):

۲۹ اسفند که یادآور عزت و شکوه ایرانی در ملی شدن صنعت نفت است را به همگان تبریک و تهنیت عرض می نمایم.تلاش شما در به بار نشستن شکوفه های ایران اسلامی در حوزه انرژی و صنعت بالنده نفت همواره قابل تقدیر و ستایش بوده و هست و به فرموده مقام عظمی ولایت تلاش متعهدانه شما مصداق «جهاد فی سبیل الله» است و این تلاش شما که نشان از پایبندی به ارزش‌های والای اسلامی و انقلابی است قطعاً موجبات رضایت و خشنودی خداوند متعال و امام عصر را به همراه خواهد داشت.
اینجانب به نوبه خود این روز بزرگ را که حاصل تلاش های خستگی ناپذیر بزرگان این آب و خاک بوده است را تبریک عرض می‌نمایم.بدون شک خدمتگزاران فرزندان ایران اسلامی در پایتخت انرژی کشور با درک شرایط حساس کنونی نظام مقدس جمهوری اسلامی در راه تعالی و شکوفایی ایران اسلامی در عرصه اقتصادی و انرژی در ادامه‌ راه تمامی فعالان و تلاشگران صنعت نفت در ادوار گذشته از هیچ تلاش و کوششی فروگذار نخواهد کرد.
سربازان ولایت و نظام در عرصه صنعت بالنده نفت همواره با نصب العین قرار دادن فرمایشات و رهنمودهای مقام معظم رهبری نوید روز های روشن را به ملت ایران خواهند داد.روز‌هایی که با طی کردن مسیر پیشرفت ایران اسلامی و اهداف عالیه نظام در راستای کمک به تحقق اهداف پیش‌بینی شده در چشم‌ انداز آینده ایران اسلامی ترسیم شده، همراه خواهد بود.

پیام مدیرعامل شرکت ملی نفت به مناسبت روز ملی شدن صنعت نفت (۱۳۹۱):

۲۹ اسفند روز ملی شدن صنعت نفت، روزی به یادماندنی در تاریخ معاصر ایران و آغازی برای خود اتکایی و مبارزه جدی با سلطه بیگانه است. روزی که در ذهن هر ایرانی واقعه غرورآفرین ملی شدن صنعت نفت و رهایی از ۴۲ سال استیلای مستقیم استعمار انگلستان بر منابع خدادادی نفت و گاز ایران را به تصویر می کشد.
صنعت بزرگ نفت با گذر از فراز و نشیب های بسیار و تنها به مدد همت و گنجینه ارزشمند اعتقاد به دانش ، مدیریت و تجربه ایرانی ، توانست خود را از سلطه بیگانه رهایی بخشد؛ تاجایی که امروز شاهدیم که صنعت نفت کشورمان قله های رفیع افتخار و اقتدار را فتح کرده و نام ایران اسلامی را به نامی آشنا و ماندگار در صنعت انرژی جهان مبدل نموده است.
بدون شک، دستیابی به موفقیت های بزرگ حاصل اندیشه ناب و توان اجرایی ایرانیان تلاشگر و توانمندی است که در حوزه‌های تخصصی نفت و گاز، کشتی عزت و توسعه این صنعت ارزشمند را به حرکت واداشته و آنرا به سرمنزل مقصود رسانده اند.
امروز که در آستانه شصت و دومین بهار ملی شدن صنعت نفت قرار گرفته ایم، ضمن تشکر از همه تلاشگران خانواده بزرگ صنعت نفت ،این مناسبت فرخنده را به شما همراهان همیشگی و خانواده محترمتان صمیمانه تبریک عرض نموده،سلامتی و موفقیت همه همکاران و اعتلای صنعت نفت را از درگاه ایزد منان مسئلت می نمایم.

پوستر ( تراکت ) روز ملی شدن صنعت نفت:

برای دریافت ابعاد A4 با کیفیت ۱۰۰dpi روی تصویرها کلیک کنید:

 

ملی شدن صنعت نفت     ملی شدن صنعت نفت